۱۳۹۱ اردیبهشت ۳۰, شنبه

وضیعت معیشت در افغانستان

ازکریم پوپل
 نویسنده سایدویکی پیدیا


وضیعت معیشت در افغانستان
livelihoods in Afghanistan
معیشت : یک لغت عربی است که اعاشه نمودن معنی میدهد. در مفهوم عبارتند از چگونگی  غذا تغذیه، نوعیت غذا و طرز توزیع آن است که ملت افغانستان غرض پیشبرد حیات از آن استفاده می نمایند. ویا درآمدی را که  ملت افغانستان بمنظور بدست آوردن غذای روزانه خویش غرض پیشبرد حیات  بمصرف میرسانند بحث می‌نماید. معیشت مردم این سرزمین مربوط است به شرایط طبعیی، موقیعیت جغرافیائی ، توانائی اقتصادی ، حاصل دهی کشاورزی،  بارندگی سال، جنگ و صلح ، نوعیت ابزار تولیدی، حفاظت ونگهداشت غذاها  می‌باشد. معشیت مردم علاوه بر دیگر عوامل  متعلق به نظام سیاسی بوده ازیک نظام تا نظام دیگر سیاسی  خیلی‌ها متفاوت بوده است. فلاکت جنگ ۳۳ ساله نظم زندگی این ملت را دگرگون ساخته بنست عدم موجودیت غذا وتغذیه سالم تعداد مرگ ومیر را به ۶۰ فیصد کشانیده است. تعداد زیادی اطفال از رشد طبیعی سالم محروم گردیده اند. حدود ۶۵ فیصد خاک دارای کاراند که دارای  اعاشه ۲۴ ساعته مختلف یعنی عالی، متوسط و فقیرانه می‌باشد.۳۵ فیصد بدون کار بوده ازین جمله ۱۰ فیصد آن بکلی گدا میباشد.با وجودیکه دولت افغانستان موسسات کمک رسانی و انسانهای شریف تلاش دارند تا وضع بهبود یابد ولی درین کشور آنقدر نا بسامانی وجود دارد که جهان نتوانست نابسامانی این کشور را حل کند.پس از سال ۲۰۰۱ بالاثر کمکهای بین المللی طور نسبی زندگی تعداد کثیراین ملت  بهتر گردیده علاوه بر تولیدات داخلی از غذاهای خارجی سالم نیز استفاده می نمایند. فارمهای مرغداری گاو داری و فابریکه جات تولید و پروسس غذا در حال تاسیس وانکشاف است.
موفقترین دولت ! دولتی را گویند که بتواند معیشت کارکنان دولت را تاًمین نماید. بنیان گزار گوپراتیفهای مامورین ظاهرخان مرحوم بود. با وجود غربت دولت وقت گندم را برای مامورین وافسران توزیع مینمود زیرا گندم در افغانستان یکی از اساس ترین مواد ارتزاقی میباشد .در سال ۱۳۶۵ شورای وزیران وقت فیصله نمود تا هر وزارت غرض تقویه بنیه مالی  کارمندان خود قصبه های کارگری  ، فارمهای زمنی زراعتی وحیوانی  ، تفرجگاه ها غرض استراحت ومیله فامیلهای کارمندان خود میتوانند اعمار نمایند ولی پلان تا اکنون تطبیق نشده است.  بنده یکی از بنیان گذار این هدف بودم دولت میخواست در مراحل اول فارمها متعلق بدولت پس از مدت دریافت تجارب کافی فارمها به کارمندان که درآن فارم کار نموده تسلیم شود درین صورت زراعت و مالداری افغانستان از افراد بیسواد به دهاقین با سواد ومجهز با وسایل مدرن تبدیل میشود. زیرا در چند دوره که پوهنزی زراعت فارغ داد همه بدولت جذب میگردید .فارغین بنسبت عدم سرمایه نمی توانستن خود فارمهای زراعتی بزرگ خصوصی  را تاسیس نمایند.

 چگونگی معیشت در شرایط موجوده  
مردم افغانستان ۱۰۰ فیصد بالای  نان گندم  زندگی مینمایند.پس از نان گندم    کچالو   و  برنج  دومین مواد مصرفی این ملت میباشد. آخرین معیار که یک فامیل غریب وناتوان خانه دار بتواند زندگی نماید ۳۰۰۰ افغانی (۶۰ دالر)است. پائنتر ازین زندگی نمیشود. عواید سرانه ۹۰۰دالر دریک سال و۷۵دالر دریک ماه میباشد.قیمت یک کیلو آرد وطنی ۱۶ افغانی واز  پاکستانی   ۲۱ افغانی میباشد.  نفوس افغانستان ۲۵ ملیون بوده سالانه ۴میلون تن گندم به ارزش  ۸۰ ملیارد افغانی یا۱،۲ ملیارد دالر  مصارف  دارند . در مجموع ۶ ملیون تن افغان سرگردان دنبال نان و کار میگردند.طور کل دولت افغانستان به ۵٫۲ملیارد دالر در سال اشد ضرورت دارد.زیرا ۱٫۲ ملیارد دالر مصارف قوای مسلح ۲٫۷ ملیارد دالر برای بودیجه عادی وباقی را بودیجه انکشافی در بر میگیرد. ۵۷% بودیجه عادی غرض امنیت و۱۷ فیصد غرض تعلیم وپرورش بمصرف میرسد. ۴۲ فیصد بودیجه عادی ۱۰۰% بودیجه انکشافی وقوای مسلح را کشورهای خارجی میپردازد. قبلاً بانکهای افغانستان دولتی بود.دولت با موجودیت ۱۲ ملیارد  پول افغانی ۶۰ ملیارد پلان را در سال بپیش میبرد.دلیل آن این بود که بانکهای شخصی وجود نداشت دولت علاوه بر بانکها دارای تاسیسات صنعتی ترانسپورتی ساختمانی تولیدی وغیره بود.اکثر مواد خام وپخته از تولیدات داخلی بود. کشورهای غرب توقع دارند که افغانستان قدرت این را دارد که از فروش معادن چنین پول را بدست آورد.در گزارش بانک جهانی و سی آی اس  ایا لات متحده امریکا آمده است که عواید داخلی افغانستان ۲۹٫۹۹ ملیارد دالر است .امکان دارد ولی چنین پول در بانکهای دولتی و داخلی دوباره جمع نمیگردد .فعلاً پولهای افغانها در حبیب بانک   پاکستان  ، بانکهای  دوبی  و   روسیه  ذخیره شده است. تنها سالانه شش ملیارد دالر از درک فروش مواد مخدر بدست می آید اینکه این پول کجا میرود کس نمیداند. دولت افغانستان نتوانسته است تا جلوگیری ازین فرار سرمایه بدون تبادل را گیرد. پول که قدرت مندان افغانی وتاجرین در بانکهای دوبی ذخیره نموده اند بیشتر از ملیاردها دالر میباشد. در صورت استفاده ازین پول در بخش زراعت وصنعت کشوررا از فقر نجات می داد. فرار سرمایه باعث تنزیل ارزش محصولات زراعتی گردیده افزونی در نرخ اجناس خارجی ببار آورده است .  درسال ۲۰۱۰ تولیدات گندم افغانستان ۳،۴میلون تن رسیده بود برخلاف در سال۲۰۱۲/۲۰۱۱  حاصلات به ۲٫۵ میلون تن رسیده است که یک تنزیل بی سابقه را نشان می دهد.درینصورت ۳۳%کاهش دیده میشود. این کاهش بمقدار۰،۹ میلون تن گندم می باشد. که غذای ۶ میلون افغان دریک سال  میباشد.دلایل عمده آن خشکسالی است. یکی از دلایل عمده کشت نمودن کوکنار وچرس جای گندم را گرفته است .حدود ۲۴۵۲۰۰ فامیل که۱٫۶ میلون نفر میشودمصروف کشت این ماده خطرناک هستند.

معیشت باشندگان افغانستان در طول تاریخ
تاریخ ۵۰۰۰ ساله افغانستان را از لحاظ در آمد ومالیه  دهی که ارتباط مسقیم بالای معشیت مردم تاثیر داشته‌است بدوقسمت تقسم می‌شود. اول در زمانیکه هنوز قبیله ‌ها به ملت تبدیل نگردیه بودند وهر کس با فامیل خود بدون خطر انسانی دریک محل حیات بسر می‌بردند. درین دوره‌ها  غذای خودرا توسط شکار حیوانات و ماهی، کشت نباتات، گوشت حیوانات  اهلی  وغیره بدست می‌آوردند آنچه که بدست می‌آوردند همه یکجا می‌خوردند. درین دوره انسان بکشف خوردن یک تعداد نباتات نیز آغاز نمودند. خوردن  گندم  جو   جودر  ارزن   شفتل    هندوانه   خربوزه  نعنا  پودینه  کندنه  تره  کدو  ترائی  زردک   از قدیم درین کشور مروج بوده‌است. روایت است که سرنشینان افغانستان وایران ۹۰۰۰سال قبل    گوسفند  و بز را اهلی ساخته‌اند. زیرا   بدخشان    مادر گوسفند مارکوپولو و  نورستان  مادر بز کوهی نورستانی است. مردم ازمیوه جات تازه وخشک چون بادام کوهی   زردآلو  وحشی  سنجد  پسته  جلغوزه  انگور  توت  استفاده می‌نمودند. مردم در غذای روزانه خود از کشت اصلاح شده طبیعی ( اپومکسس)  (کایمیرا)  اینگونه نباتات  استفاده می‌نمودند. اینکه این ملیتها روز چند وقت نان می‌خوردند شواهد در دست نیست. در سرما زمستان از خشک نمودن میوه جات  گوشت و علوفه جات  حبوبات  استفاده مینموند. نوشابه‌های همان وقت از  تر کردن میوه جات که بعداً بنام هفت میوه مشهور کشت، ازتر کردن   کشمش   خشک  شراب بدست می‌آمد.  مهمترین شراب قدیم آریایها را بنام   سونا  یاد می‌نمودند. از یکنوع برگ  تخم کوکنار چهارمغز  ، خسته بادام  خسته زردآلو،  بنگ دانه  و شیر گاو محلول درست می‌کردند که در رقص‌های مدور با سرودها آنرا می نوشیدند.
  


معیشت شهری در افغانستان  
اساس بهبود معیشت کار است.یک تفاوت  فاحش میان  کار ودرآمد  شهر ها ودهات وجود دارد. تمامی مردم افغانستان آنچه که میخورند مینوشند وکار میکنند بدون بیمه  است.کارها در دهات معمولاً کشاورزی  و مالداری است. ولی در شهر ها اشکال کار تفاوت دارد. کار ثابت ، کارموقتی وکار خانه است. روانه تعداد مردم بالاثر کار زخمی وناتوان میگردند. پس از ناتوان شدن هیچ مرجع دایمی نیست که بقیه زندگی کار گر را تضمین نماید. اتحادیه های افغانستان تا اکنون خود محتاج اند نمتواند برای اعضای خود حقوق باز نشستگی  تقاعد  ویا مریضی دهند.بدین صورت  فامیلها بطرف فقر میروند.دربسیاری  دهات   زنان  کارهای شاقه  زمین و مالداری را می نمایند بالاثر این کارها عوارض بدنی برای شان ایجاد میگردد وسالها با این مرض زندگی مینمایند . کسی نیست که آنهارا نزد دوکتور  معالج  برند. بالاثر این عوامل  معیشت فامیلها تفاوت را در خود دارند..
در دو مطالعه  و تحقیق که جوبیل نماینده  AREU  در مورد معیشت شهری  افغانستان انجام داد  نشان داده شد. که ساکنان یکتعداد از شهرها فقیر تر از دهات بوده است. این آسیب پذیری در شهر بنسبت عوامل چون یک عضو نان ده را از دست دادن یا معلول ومعیوب شدن ، فقر تندستی  ، خشکسالی های پیاپی در دهات ، بی جا شدن از سکونت پدری  میباشد. زنان افغان بنسبت عوامل مختلف در همه جا کار یا گشت وگذار نمی توانند. وصرف مردان برای کار است تا بتواند نفقه فامیل را تامین نماید .اغلباً بالاثر درگیری های خشونت آمیز ساکنان  آواره  شده اند وبا  از دست دادن مرد خانه، فامیلهااطفال  خورد خودرا مجبور به دریافت نفقه نموده اند. که اکثراً کار شاقه اطفال را از تعلیم وتربیه  باز داشته است. بعض ازین فامیلها بطرف فحشا  ،  بعضی از اینها مجبور میشوند تا اطفال و دختران خودرا بفروشند.
باشندگان شهری فقیر بنسبت  کمی و یا بدون دسترسی به خدمات اولیه و زیرساخت های اجتماعی، با آبهای آلوده و بهداشت ضعیف  منجر به مشکلات سلامتی مزمن  گردیده است .که خطر بالقوه ناتوانی امرار معاش آنهارا تهدید می نماید. اینگونه فامیلها اغلباً در مشاغل خطرناک و استثماری مشغولیت حاصل می نمایند. جریان درآمد نامنظم منجر شده است  که بسیاری از خانواده ها به قرض گرفتن تکیه کنند و  توان ادا کردن آنرا ندارند مجبور میشوند غرض ادای بدهی تمامی زمین وجایداد خودرا بفروش رسانند . در نتیجه آنعده افراد که در جریان جنگ ۳۳ ساله روش دریافت پول را یافته اند ملکیتهای دولت ومردم را خریداری نموده اند .  در زمینه  افزایش بی سابقه در  قیمت و اجاره ملکیت ها بوجود آمده وزمینه رقابت  بین مالیکین را بوجود آورده است. این رقابت خیلی خطر ناک ارزیابی شده است زیرا تبهکاری و مردم سالاری تا هنوز ختم نشده است. ۸۰  فیصد شهرکها که در کابل ساخته شده است غیر قانونی وزمین ان غصب است. بدین وسیله دولت نمی تواند درشهرها رایگان به بی خانه ها مسکن  سازد. وروزانه تعداد آواره وبی خانه ازدیاد می یابد.


  فرهنگ استفاده ازموادغذائی در افغانستان  

تقریباً تمامی ملت افغان از غذا های قوی سخت  ثقیل العضم استفاده می نمایند. معمولاً موادغذائی از قبیل گوشت و حبوبات  به حرارت های بلند نرم گردیده  قابل هضم می گردد . دلیل آن  حیوانات اهلی بچرا طبیعی روزانه فاصله زیاد را  طی می کند وهکذا حبوبات غیر اصلاح شده بوده به حرارتهای خیلی بلند قابل هضم  می گردد.اغلباًغذا های افغانی از تولیدات داخلی و طرز پخت آن غیر صحی می باشد.نوشیدن آب از چاهای خود سر وسرباز وخوردن  سبزی یجات غیر صحی درین کشور معمول بوده همه ساله تعداد زیادی را به کام مرگ می کشاند. سبزی  خیار  افغانی  و کندنه یکی از کشنده ترین مواد غذائی  بوده همه ساله تعداد زیادی را ازبین می برد. در کشورهای پیش رفته سبزیجات از طریق کمپنی ها شسته شده بفروش می رسد.طور انفرادی بدون تظمین هیچ کس حق فروش سبزیجات را ندارد. ولی در افغانستان هر زمین دار بدون تضمین راساً به مستهلکین می فروشد. که بدین ترتیب به ملیونها مکروبهای مختلف از طریق زمین هر  دهقان  به فامیلها انتقال مینماید.در کشور های گرم آسیائی ۶۰فیصد مرگ ومیر از  کثافات وبکتریا که در آب و غذا است می میرند. قسمت زیادی از آبهای ولایات اندخوی  شبرغان  مزارشریف  الی قندوز شور و در بعضی ساحات تلخ است.
مردم شمال افغانستان به نسبت گرمی هوا از چای سبز   وغذاهای چرب استفاده می نمایند. تعداد کمی از مردم  بدخشان  از نان ارزن وحدودی از مردم از نان جو و حدودی در جلال آباد وسایر نقاط از نان جواری  استفاده می نمایند. بالعموم مردم افغانستان به  قابلی پلو خیلی علاقمندبوده و از غذاهای رسمی نیز می باشد. در رستوانتها وهوتلها قابلی پلو وشوربای گوشت  معمول است .
انداختن مثاله جات چون مرچ سیاه، مرچ سرخ، تخم گشنیز ، هفت مثاله( مثاله دیگ )زرد چوبه نمک  در غذاها معمول است .
نهال یکتعداد میوه جات در دوره تیموریان به کشور ما ترویج گردید. نهالهای انجیر انگور کلان انار بادام نازک در زمان احدشاه بابا از سمرقند به افغانستان وارد شد. کشت بادنجان رومی بادنجان سیاه انواع دال کچالو مرچ  شلغم لبلبو ملی سرخک کشنیز وغیره پس از قرن ۱۸ توسط انگلیسها در افغانستان ترویج گردیده مردم به خوردن سبزی جات عادت نمودند. بدین صورت تعداد مواد غذائی در خاک بیشتر گردید. پس از قرن ۱۸ مینو غذائی مردم افغانستان به ۳ وقت تقسم گردیده‌است. که درین سه وقت مردم نادار از غذاهای کم ارزش و دارندگان از غذاهای متنوع استفاده می‌نمودند.

 انوای غذاهای مردم افغانستان  
فرهنگ پخت غذا باشندگان افغانستان با کشوهای پیشرفته فرق دارد. زیاده مردم افغانستان بخصوص روستا نشینان بنسبت تابیدن آفتاب زیاد به غذای چرب و میوه جات شرین علاقمندی دارند. از لحاظ فرهنگی غذاهای این کشور به دو صنف تقسیم شده می‌تواند. یعنی غذا متنوع که دارای مقدار زیاد پروتینها شحمیات  انرژی   و کالوری می‌باشد که نصیب دارندگان است. نوع دوم آن غذای کم انرژی دارای مقدار کم مواد ضروری می‌باشد. غذای نشایسته دار نصیب غریبان و ناداران است.  صبحانه مردمان دارا مانند کشورهای دارا می‌باشد. ناشتای  صبح افراد غریب نان خشک و چای می‌باشد. بعضی اقغانها با غذای صبح  شکر ٫ کشمش ٫گر(شیره نیشکر)٫ انگور٫ خربوزه نوش جان می‌نمایند. دربعضی قریه جات شمال  صبحانه آنها مانند نان عصر می‌باشد. حدود صد سال پیش صبحانه مردم دارا نوشیدن شیر یا چای با  سمبوسه قدلمه گوشفیل خجور بود که توسط خانمهای خانه ساخته می‌شد. که فعلاً کم مروج است. در قریه جات مردم اکثر ضروریات خودرا از حیوانات و زمینهای خود پوره می‌نمایند. باشندگان اصلی مزارشریف شبرغان میمنه بنسبت خوردن زیاد خربوزه وکشمش قوی سفید چاق وفربه می‌باشد. برخلاف باشندگان اصلی جلال آباد لغمان و خوست بنسبت شدت گرما در تابستان لاغر ودارای چهره تیره می‌باشند.


 عادتهای اجتماعی
نسوار بینی،   نسوار ، سگرت،  چرس ، الکهول، مورفین،  تریاک ، بنگ، غمزه و مفره می‌باشد.

  غذائی هوسآنه  
شوربای کله پاچه، بولانی آش ، آشک، سموسه ،  منتو  می‌باشد

  غذای دفاتر دولتی  
مطابق به قانون کار آفغانستان غذای ظهر [۱۲:۰۰] رادولت وکار فرمایان خصوصی باید بپردازد. در صورتیکه وظیفه ۲۴ ساعته باشد باید ۳ بار غذا را نیز کار فرما بپردازد. کارکنان دولتی هفته ۳ بار حق خوردن گوشت را در اداره دولتی دارند. در قوای مسلح هفته هفت بار حق خوردن گوشت را دارند. غذاهای دفاتر دولتی مشابه به غذاهای متوسط بوده و طرز پخت آن غیر صحی می‌باشد. تا اکنون آشپز خانه‌های افغانستان مجهز به ماشین‌های پخت وپز (با فشار زیاد وحرارت کم)نمی‌باشد. معمولاً پخت و پز با دیگهای وطنی بوده که با حرارت بلند ووقت زیاد پخته می‌شود. غذای بیمارستان ‌ها غذای عادی بوده دارای مقدار  پروتین  و مقدار زیاد  نشایسته  فاقد سبزیجات  منرال  می‌باشد.  غذاهای زندانیان نیز در جمله غذای زندانیان کشورهای عقب مانده می‌باشد. غذای زندان پلچرخی   را  صلیب سرخ  می‌پردازد. غذا ی قوای مسلح افغانستان نیز از مینو وطنی تهیه گردیده ولی مقدار پروتین زیاده استفاده می‌گردد. مینو غذائی  سرباز وافسر در بعضی قطعات نظامی متفاوت میباشد. غذاهای مهمانان دییلومات وخارجی از طرف هوتلهای دولتی  آریانا انتر کانتینتل وغیره سرویس می‌گردد.

غذای بیکاران فقرا وپیشه وران فقیر

حدود ۳۵ فیصد خاک بیکار و حدود ۱۰ فیصد آن محتاج  به نان خشک بوده  گدا  می‌باشد. اینگونه فامیلها اکثراً کسانی است که از جنگای ۳۳ ساله صدمه زیاد دیده اند. سرپرست اینگونه  فامیلها شخص ناتوان بوده که از عهده مخارج فامیل برآمده نمی تواند. در اینگونه فامیلها سرپرست یک زن یا یک ریش سفید ناتوان  یا طفل  یا یک شخص   معیوب  ومعللول میباشد. درین گروپ مردم ناشتا صبح  نان گندم غذای عصر  وشب نان گندم با غذای فقیرانه می باشد. غذای فقیرانه اینگونه اشخاص نان چای ، یا نان خشک با  کچالو  ، قروتی  (ماست خشک شده با نمک می‌باشد. که در افغانستان بنام غذای بخور نمیر یاد می‌شود. واینکه این نان را از کجا می‌کنند جواب طولانی دارد.
اشکال نان خشک در افغانستان
پختن  نان نیز یک مسله مهم اند. در افغانستان نان در خانه ها و در خبازی پخته میشود. اشکال پختن نان فرق دارد که عمده ان عبارتند نان خاصه ،نان پنجه کشی ،نان گرد مزاری یا  نان مدور ،نان چپاتی
انواع نانهای سیلو میباشد. آرد للمی سفید دارای پروتین کم ولی آرد های سایر مناطق افغانستان سیاه ، هضمش ثقیل ، وداری مقدار زیادپروتین وسایر مواد میباشد.که بنام آرد سبوس دار یاد میشود. در سال ۱۳۶۷ دولت وقت پلان اعمار ۱۲ فابریکه کوچک نان پزی عصری را در ۱۲ ناحیه شهر کابل به سکتورهای خصوصی تحویل نمود ولی این فابریکه ها تا اکنون اعمار نگردیده است.

نتیجه و پیشنهاد
طوری که ارزیابی میشود درافغانستان  شغلها خارج از اداره دولت اتحادیه ها وسایر ارگان ها زیربط با دولت میباشد. هکذا بیمه شغل وجود ندارد. در کشورهای اروپائی هر شغل یا چند شغل نزدیک اتحادیه دارند. از زمان که یک شخص بدولت ویا شخصی  بکار آغاز می نمایند به اتحادیه خود حق العضویت پول تقاعد  خودرا  میپردازند. کسانیکه بی شغل است به اداره شهری رابط دارد.هر کس که مریض شود دولت یا  اتحادیه صنفی حقوق آنرا بشمول معالجه آن  میپردازد. در صورت که ناتوان (Disable) گردد. اداره تقاعد به آن شخص تقاعد میپردازد وپس از مردن تا زمانیکه آخرین طفلش سن ۱۸ را تکمیل نکند اتحادیه و یا دولت برایش حقوق میپردازد. این اتحادیه ها در حمایت دولت بوده دولت ۷۵ % به آنها همکاری مینمایند. ودولت نمی گذارد اتحادیه مفلس یا از بین رود. در افغانستان تا زمانیکه موسسات خیره کورسهای قصیرالمدت حرفوی ، دفاتر کار یابی ،اتحادیه ها ۱۰۰ % فعال  نگردند.مردم ودولت ازین مشکلات رهائی نمی یابند.با وجودیکه دولت افغانستان موسسات کمک رسانی و انسانهای شریف تلاش دارند تا وضع بهبود یابد ولی درین کشور آنفدر نا بسمانی وجود دارد که تنها دولت نمی تواند از عهده آن برآید .


 منابع
* تولیدات گندم افغانستان در سال ۲۰۰۹بر ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱نوشته مایکل شان مربوط اداره USAID در وبگاه یو اس آی دی http://www.pecad.fas.usda.gov/highlights/2009/06/Afghanistan/
*. معرفی زیستگاه بشری عصر سنگ افغانستان نوشته دکتور لویس دوپری ریاست پوهنتون کابل دانشکاه ادبیات وزبان شناسی دیپاتمنت باستانی وبشر شناسی.
*ویکی پیدیا انگلیسی مقاله اقتصاد افغانستان
* . افغانستان در پرتو تاریخ نوشته علی احمد کهزاد
* افغانستان در مسیر تاریخ اوضاع اقتصادی افغانستان نوشته میرغلام محمد غبار ص ۲۰-۲۲
* افغانستان در مسیر تاریخ افغانستان از گذشتهای دور تا قرن ۶ قبل از میلاد وتاریخ افغانستان الی ورود اعراب در افغانستان ص ۳۵-۷۳
*انواع غذاهای افغانی در وبگاه   http://www.forum.98ia.com/t232258.html
* طرز تهیه غذاهای افغانی  نوشته فرشته .عالی ترین وبگاه که تمامی غذاهای افغانستان را با تمام تصاویر نشان داده است . در وبگاه فرشته سید.
* برنامه توسعه سازمان ملل در مورد امحای فقر شدید و گرسنگی   http://www.undp.org.af/dari/d_MDGs/d_goal1.htm
* معیشت شهری نوشته اداره مبازه با دارو جرایم در وبگاه سازمان ملل
* گزارش سازمان  سی آی ای در مورد   اقتصاد افغانستان   در سال ۲۰۱۱
* کمک سازمان ملل از طریق سازمان غذائی جهان درسال ۲۰۰۴ به ۶ میلون افغان بی بضاعت
* معیشت شهری در افغانستان
* برنامه توسعه سازمان ملل در مورد امحای فقر شدید و گرسنگی
*معیشت شهری در افغانستان

تاریخچه پول در ایران


نویسنده :
تاریخچه پول در
انسان‌های اولیه که دسته جمعی می‌زیستند، نیازی به تعویض کالا نداشتند. بعد از به وجود آمدن طوایف و قبایل مبادله‌ی کالا به کالا رواج یافت. مبادله‌ی کالا به دلایلی با مشکلاتی همراه بود. برای رفع مشکلات ابتدا از فلز برای مبادله استفاده کردند و پس از مدتی به فلزات گران‌بها و سبک وزن، از جمله طلا، نقره و مس رو آورند.
در بیشتر کشورهای شرقی و آسیایی، فلزی که در مبادله‌ی کالا از آن استفاده می‌شد، حلقه‌ای شکل بود. و در سه هزار سال پیش از میلاد از آن استفاده می‌کردند که می‌توان آن را قدیم‌ترین وسیله‌ی مبادله، پیش از اختراع سکه، دانست. در کاوش‌های شوش حلقه‌هایی از ویرانه‌های معابد، از دوهزار سال ، به دست آمده است. استفاده از فلزات سبک وزن و کم حجم و گران‌بها، که معاملات را سهل و ممکن می‌ساخت، مورد قبول عامه قرار گرفت. بدین ترتیب مرحله‌ی پیدایش پول آغاز شد.
واژه‌ی پول
پول از کلمه‌ی یونانی Obolos گرفته شده و آن سکه‌ای بود برابر یک ششم درهم یا دراخم. کریستین سن معتقد است کلمه “پول” در زمان اشکانیان به راه یافته است.
“سکه” نام دستگاه آهنینی بود که برای مهر زدن بر پول‌هایی که در میان مردم رایج و با آن معامله می‌کردند، به کار می‌رفت. بعدها آن را اثر مهری می‌نامیدند که روی سکه‌های حک می‌شد.
بنابراین سکه عبارت است از یک قطعه فلز به وزن معین که روی آن علامت رسمی دولت، یا حکومتی که عیار و وزن آن و ارزش آن را تعهد می‌کند، قید شده است.
سکه در ایران در دوره ی هخامنشی
بی‌شک پیش از دولت هخامنشی و تصرف لیدی در سال ۵۶۴ ایرانیان به اختراع پول اقدام کرده و در کشور خود رواج داده بودند. پس از سقوط لیدی به دست کوروش، “یونا” یکی از ساتراپ‌نشین‌های هخامنشی شد که در “ساردس” کارگاه ضرب سکه بود و در زمان کوروش کبیر خشایارشاه و کمبوجیه در آن ضرب سکه می‌کردند.
داریوش بزرگ سومین شاهنشاه هخامنشی (۵۲۱-۴۸۵ قبل از میلاد) بر آن شد پولی ضرب کند که در همه جا پذیرفته شود و در سراسر کشور اعتبار داشته باشد و بر خلاف مسکوکات قبلی فقط ارزش محلی نداشته باشد. زیرا سکه‌هایی که در آن زمان در ایران رواج داشت، هیچ‌یک از آن شاهنشاهان هخامنشی نبود
نخستین سکه‌ای که از آن زمان باقی مانده سکه داریوش است که شهرت جهانی دارد. این سکه را یونانی‌ها “دریکوس” یعنی “داریوش” می‌نامند که آن را نباید با کلمه‌ی زرینه و درینه یکی تصور کرد. سکه‌ی داریوشی از زرناب بود. در زمان هخامنشیان هیچ‌یک از حکام و پادشاهان محلی حق نداشتند بدون اجازه‌ی داریوش به نام خود سکه زنند، فقط اجازه داشتند با اجازه‌ی داریوش سکه‌ی نقره بزنند، چرا که ضرب سکه‌ی طلا در انحصار مرکز بود. نخستین سکه‌ی داریوش احتمالا در سال ۵۱۶ قبل از میلاد ضرب شده است.
پس از فتح یونان به دست سپاهیان ایران و اختلاط ایران و یونان، واژه‌ی درم در ایران متداول شد که اصل آن دارشم (دراخم) یونانی است و ایرانیان آن را درم گفتند که نام پول بود و اعراب بعدها این واژه را از ایرانیان اقتباس کردند. از مسکوکات دوره‌ی هخامنشی، به جز دریک شکل یا سیکل، درم؛ کرشه را می‌توان نام برد. واحدهای کوچک‌تر مسکوک زر، نیم‌ستاتر و یک‌سوم‌ستاتر نامیده می‌شدند.
سکه در دوره‌ی اشکانی
با غلبه بر ایران سکه‌های طلا کمیاب و از جریان خارج شد. در آن زمان دیگر در ایران طلا ضرب نمی‌شد. سلوکی‌ها در معاملات داخلی خود سکه‌های نقره به کار می‌بردند و اشکانیان نیز به تقلید از سلوکیان از پول نقره استفاده می‌کردند. اشکانیان از نقره و مس و مفرغ نیز سکه می‌زدند. جنس برخی از این سکه‌ها از برنج بود که روی آن لعابی از مس داده بودند.
سکه‌های این دوره دو نوع بود: نوع اول مسکوکات نقره‌ی چهاردرخمی با تعدادی مسکوک مسی؛ و نوع دوم یک‌درخمی نقره و مسکوکاتی از مس. نوع اول سکه‌ها در شهرهای یونانی‌نشین و نوع دوم در مراکزی که تحت حکمرانی مستقیم پارت‌ها بود، ضرب می‌شد.
مسکوکات دوره‌ی صفوی
سکه‌های عصر صفوی از طلا، نقره و مس بود. سکه‌های زمان شاه عباس “عباسی” نامیده می‌شد. این سکه‌ها نخست از جنس نقره بود. هر پنجاه‌عباسی را یک “تومان” می‌گفتند، که ده‌هزار دینار قیمت داشت. در این دوره مسکوک طلا وجود نداشت. فقط سکه‌های طلا را که “شاهنشاه” نام داشت، هنگام جلوس شاه بر تخت سلطنت و در جشن نوروز ضرب می‌کردند. این سکه‌ها در میان مردم رواج نداشت و آن را اشرافی نیز می‌گفتند. علت این نام‌گذازی بهای زیاد آن‌ها بود.
سکه‌های رایج این دوره “غزبیگی” یا “غازبیگی” برابر پنج‌دینار یا یک‌دهم شاهی؛ “بیستی” معادل بیست‌دینار یا دوپنجم شاهی؛ “پول سیاه” یا “قراپول” معادل بیست‌وپنج دینار یا نیم‌شاهی؛ “شاهی” معادل پنجاه دینار؛ و “عباسی” معادل دویست دینار یا چهارشای بود. تا انتخاب ریال به منزله‌ی واحد پول در ایران، در سال ۱۳۰۸ شمسی و حتی سال‌ها بعد از آن، از این واحدهای پولی استفاده می‌شد.
پس از صفویه نیز از این مسکوکات استفاده میکردند. در دوره‌ی نادشاه واحد پولی به نام “نادری” وجود داشت، که ارزش آن ده‌شاهی بود.
مسکوکات دوره‌ی قاجاریه
واحد اصلی پول قاجار تومان، قران و شاهی بود. تومان واژه‌ی ترکی ایغوری است به معنی ده‌هزار که در تقسیمات لشکری هر ده‌هزار سرباز تومان و فرمانده‌ی آنها امیرتومان نامیده می‌شد. تا پیش از قاجار از این واحد پولی استفاده نمی‌شد. در دوره‌ی مغول ده‌هزار دینار را برابر تومان می‌دانستند. کسروی یک‌تومان مغول را برابر صدهزار تومان امروز می‌داند. تونان طلا اولین بار در زمان فتحعلی‌شاه قاجار ضرب شد.
وزن آن در ۱۲۲۴ قمری (۱۱۸۸ شمسی) یک‌مثقال و یک‌ششم مثقال بود. در سال ۱۲۹۸ قمری در زمان ناصرالدین‌شاه، وزن طلای تومان کاهش یافت و ارزش آن برابر ده‌قران نقره یا ده‌هزار دینار شد. اما سکه‌ای به نام دینار وجود نداشت. در سال ۱۳۰۸ شمسی که آحاد پول ایران تغییر کرد، تومان به معنای ده ‌ریال شد که هنوز هم این لفظ رایج است.
در زمان فتحعلی‌شاه، سکه‌ی نقره‌ی جدید، یعنی “قران” متداول شد، که معادل یک‌دهم تونان و پنج‌عباسی یا بیست‌شاهی بود. در این زمان شاهی به صورت سکه‌ی مسی در آمده بود. بنابراین سه شکل سکه در ایران رایج بود: تومان‌های طلا، قران نقره و شاهی مسی. ولی پول رایج سکه‌های نقره بود.
پول دوره‌ی قاجار تا اوایل دوره‌ی پهلوی رایج بود. اما طلا پشتوانه‌ی پول نبود. در سال ۱۳۰۸ شمسی طلا پشتوانه‌ی پول شد. مسکوک نقره‌ی یک‌ریالی به نمایندگی ریال طلا در کشور رایج و قران برچیده شد؛ مسکوک نقره، نیم‌ریالی، دوریالی و پنچ‌ریالی شد.
ریال در اصل واژه‌ی اسپانیایی است و آن نام سکه‌ی نقره‌ای رایج در آن سرزمین بود که به معنی “شاهی” است. این واژه مترداف “رویال” (Royal) انگلیسی و “رگالیس” لاتین است که آن هم به معنای شاهی است و از ریشه “رکس” (Rex) یعنی شاه است.
از مسکوکات قانونی طلا در ایران در دوره‌ی رضاشاه، سکه‌ی پهلوی است که بر اساس قانون مصوب سال ۱۳۱۰ شمسی در مجلس شورای ملی، که برای تعیین واحد و مقیاس پول ایران به تصویب رسید، سکه‌ پهلوی طلا به ارزش صدریال ضرب شد. این سکه دارای عیار ۹۰۰ در هزار بود و با عکس شیر و خورشید و پادشاه مزین شده بود.
پس از انقلاب ۱۳۵۷ در بهار ۱۳۵۸ سکه‌ی طلای ایرانی ضرب شد که به نام “بهار آزادی” که دارای همان عیار پهلوی است. مسکوکات ریال نیز در این دوره ضرب و اسکناس نیز مانند زمان پهلوی منتشر شد.
نشر اسکناس
مدیریت بانک در ایران را ایران ‌شناسان بنام نظیر هوتم شیندلر و ژوزف رابیو بر عهده داشتند. با ابتکار رابیو بانک شاهنشاهی اقدام به چاپ اسکناس‌های کوچک کرد و هم از این راه وارد زندگی روزمره مردم شد و سود سرشاری کسب کرد. اسکناس در آغاز قرار بود با پشتوانه‌ی طلا چاپ شود، اما بعدها با پشتوانه‌ی نقره به چاپ رسید و نیز می‌بایست پشتوانه طلا برابر هفتاد درصد اسکناس‌های در گردش باشد که بعدها به رقم پنجاه درصد و پس از آن به سی درصد تبدیل سد؛ که در حقیقت هفتاد درصد اسکناس‌ها یدون پشتوانه بود، که این کار سود سرشاری برای بانک در بر داشت
iran  20070224155742money 15 تاريخچه پول در ايران | تاریخ ما Tarikhema.ir
یک تومانی دوره ناصر الدین شاه قاجار  معادل ۲٫۳۰۰٫۰۰۰ریال امروز
iran  7daf5485284c4124 تاريخچه پول در ايران | تاریخ ما Tarikhema.ir
پنج ریالی دوره رضا شاه پهلوی  معادل ۳۸۹٫۰۰۰ریال امروز
iran  4508381a34d948d4 تاريخچه پول در ايران | تاریخ ما Tarikhema.ir
پنج ریالی دوره رضا شاه پهلوی  معادل ۳۸۹٫۰۰۰ریال امروز
iran  fddc5ac094d84424 تاريخچه پول در ايران | تاریخ ما Tarikhema.ir
ده ریالی دوره رضا شاه پهلوی معادل ۷۷۱٫۰۰۰ریال امروز
iran  868c6daccb414274 تاريخچه پول در ايران | تاریخ ما Tarikhema.ir
ده ریالی دوره رضا شاه پهلوی معادل ۷۷۱٫۰۰۰ریال امروز
iran  05c38dd8387941c4 تاريخچه پول در ايران | تاریخ ما Tarikhema.ir
بیست ریالی دوره رضا شاه پهلوی  معادل ۱٫۵۴۲٫۰۰۰ریال امروز
iran  9876fb5480374994 تاريخچه پول در ايران | تاریخ ما Tarikhema.ir
بیست ریالی دوره رضا شاه پهلوی معادل ۱٫۵۴۲٫۰۰۰ریال امروز
iran  47c989b9f6844924 تاريخچه پول در ايران | تاریخ ما Tarikhema.ir
صد ریالی دوره رضا شاه پهلوی معادل ۷٫۷۱۴٫۰۰۰ریال امروز
iran  ec816f19b3234ef4 تاريخچه پول در ايران | تاریخ ما Tarikhema.ir
صد ریالی دوره رضا شاه پهلوی معادل ۷٫۷۱۴٫۰۰۰ریال امروز
iran  0c8141c361cf4913 تاريخچه پول در ايران | تاریخ ما Tarikhema.ir
پانصد ریالی دوره رضا شاه پهلوی معادل ۳۸٫۵۷۰٫۰۰۰ریال امروز
iran  c3e2aa101b664ca3 تاريخچه پول در ايران | تاریخ ما Tarikhema.ir
پانصد ریالی دوره رضا شاه پهلوی معادل ۳۸٫۵۷۰٫۰۰۰ریال امروز

ذخایر مولد انرژی در فغانستان

ازکریم پوپل

        

ذخایر مولد انرژی در فغانستان

طبق گزارش وزارت انرژی و آب  افغانستان، ظرفیت تولید انرژی بالقوه این کشور ۲۴۰۰۰ مگاوات می‌باشد از جمله ۲۳۰۰۰ آن از آب،  (۵۱۴-۵۲۴)مگاوات از ذغال سنگ، ۳۵۰-۵۰۰ مگاوات از گازطبیعی  (۱۲۵-۳۰۰) مگاوات از نوع نفت خام  می‌باشد. لازم است  انرژی آبی که ارزان و غیر مضره میباشد درین کشور ترویج گردد.قبل ازاینکه ما بندهای آبی را بنیادنمایم لازم است آبهای این کشور مهار گردد که در کدام محل و به چه تعداد بند آبی که در آن حق قانونی آن است سازد.  دولت افغانستان غرض مهارنمودن آبهای خود مبلغ 148 ملیون دالررا از قرضه بانک جهانی تخصیص داده وختم کار آنرا الی آغاز سال 1396 تعین نموده است. ولی جهت  استفاده از آب خویش غرض استحصال انرژی و مهار آب تمام خاک مبلغ 11 ملیارد دالر ضرورت دارد. که در چنین شرایط  هیچ کس حاضر به دادن قرضه نشده است.

انرژی آبی
افغانستان دارای رودها و آبشارهای زیادی است. این رودها از میان هزاران دره با ارتفاع بلند می‌گذرد که با ساختن سد در مسیر آنها می‌توان از انرژی آنها برای تولید برق استفاده نمود. زارعین  افغانستان( به جز از لغمان جلال آباد)  مدت 6-7 ماه از آب بمنظور زراعت  استفاده نموده ومتباقی 5 ماه بدون استفاده  به کشور های خارج میریزد. ذخیره نمودن  آب این مدت بمقادیر زیاد برق برای این کشور خواهد داد. دریا ی  امو دارای  طول 2580 کیلومتر میباشد   که حدود 1126 کیلومترآن  درخاک افغانستان جریان دارد . این دریا از لحاظ ذخایر انرژی مهمترین منبع آب و انرژی  در افغانستان شمرده میشود که 50 % تمام منابع کشور را تشکیل میدهد.
(پوتنشیال آبی دریا ی امو 37.5 میلیارد کیلوات  در ساعت میباشد که از جمله 33 میلیارد کیلوات ساعت به معاون عمده ان دریای پنج مربوط میگردد. دریای پنج از منطقه زرقول در ارتفاع 4125 متر از سطح بحر سرچشمه میگیرد، جای که سرعت جریان اب را 2050 مترمکعب در دقیقه تشکیل میدهد. در منطقه حیرتان ارتفاع  این دریا 300متر از سطح بحر میباشد. که بدین ترتیب کاهش اوسط ارتفاع دریا را بیش از 3.8 متر در هرکیلومتر طی شده تشکیل میدهد). در امتداد این دریا میتوان بندهای آبی اعمار نمود. کشور تاجکستان چون تکنالوجی پیشرفته دارد میتواند  ازین ظرفیتها برای خود استفاده نماید  درینصورت جای برای افغانستان باقی نخواهد ماند. مجموع پوتنسیال آبی دریا های مرغاب و هریرود را 0.6 میلیارد کیلوات ساعت و یکجا با معاون اساسی ان دریای ارغنداب – به 21.5 میلیارد کیلوات ساعت میباشد. اعمار بند برق ابی با بندهای آبگردان میتوانند تامین کننده ای اساسی انرژی برق در مراکز جنوبی کشور باشد.
دریا های هلمند هریرود آمو کابل پنجشیر کوکچه  بلخاب  کشک  مرغاب  وغیره  دارای  مقادیر زیاد  انرژی پوتانشیل آبی  می باشند .
درسالهای قبل از جنگ افغانستان   ۷۳۷ مگاوات برق تولیدات داشت به اثر جنگهای تحمیلی به ۴۵۴ رسیده بود . فعلاً افغانستان ۲۵۰-۳۰۰ مگاوات تولید و ۵۰۰ مگاوات آن برق وارداتی است. مصارف سرانه در یکسال این کشور ۲۶ مگاوات است. فعلاً به اندازه ۱٫۸ درصد از ظرفیت انرژی کشور استفاده صورت می‌گیرد.  
بندهای برقی که فعلاً فعال‌اند عبارتند از:  بند کجکی در ولایت هلمند ، بند برق ماهیپر ، بند برق سروبی  در مسیر راه  کابل - جلال اباد ،  بند نغلو در جلال آباد ،  پروژه بند سلما در ولایت هرات ، بند سرده در  غزنی ، بند چک وردک در ولایت لوگر ،  بند برق جبل السراج در  ولایت پروان ،  بند برق کامه  در  ولایت هلمند ، بند کوکچه در ولایت بدخشان ، بند داله در  قندهار و بند برق پلخمری  می‏‌باشد، که این بند برق ۱۰ درصد برق افغانستان را تامین می‌کند. درین اواخر یکتعداد پروژه ها رویدست گرفته شده است که ذیلاً نگاشته میشود.
 1. پروژه بند کمال خان:  کار این پروژه در سال 1345  بالای دریا هلمندآغاز گردیده بود . این پروژه بمنظور آبیاری 80000  هکتار زمین زراعتی واستحصال 8.5 میگا وات برق تهداب گذاری شده است. تکمیل این پروژه به سه مرحله تقسیم گردیه است. مرحله اول آن اعمار دیوار بطول 600متر است که با کمپنی تدس  کشورتاجکستان  به 9.84 ملیون دالر قرار داد شده است.
 پروژه انکشافی علیادریای آمو
که یکی از مهمترین و بزرگترین پروژه‌های آب و برق افغانستان به شمار می‌رود و دارای مشخصات عمده ذیل می‌باشد.احداث بند ذخیره بالای دریای آمو در مرز مشترک بین افغانستان و تاجکستان تا آب مورد ضرورت آبیاری صفحات شمال کشور را تهیه نماید. این بند همچنان مقدار ۱۰۰۰ میگاوات انرژی برق تولید خواهد کرد.
این پروژه یکی از مهمترین پروژه‌های آب و برق بوده که ساحه آن شامل چهار ولایت شمال افغانستان بوده و برای ده‌ها هزار نفر در منطقه کار ایجاد خواهد کرد.

پروژه برق آبی باغدره

این پروژه با ظرفیت تولیدی ۲۸۰ میگاوات بالای دریای پنجشیر، آغاز و در سال ۲۰۱۳ باید به تولید آغاز نماید. مرحله اول مطالعات امکان سنجی این پروژه تکمیل و قرار است مرحله دوم آن آغاز گردد.

پروژه بند  سلما
کاراین پروژه در ولایت هرات در زمان داود خان آغار الی ۲۰۰۵ متوقف بود درسال ۲۰۰۵ دولت هند مصارف ادامه کار این پروژه را بدوش گرفته‌است. در نظر است این پروژه هفتاد هزار هکتار زمین را سیراب و به ظرفیت ۴۲میگا وات برق را تولید نماید. مصارف این سد حدود هفتاد میلون دالر خواهد بود.

پروژه ذخیره آب و تولید برق بخش آباد
قرار داد پروژه آب و تولید برق بخش آباد بالای دریای فرارود  با رئیس کمپنی خدمات مشورتی هندوستان  در ۲۴ اگست سال ۱۳۸۵امضا رسید. این پروژه در ساحه ۱۰۰ کیلو متری شهر فراه و در فاصله ۳۰ کیلو متری سرک عمومی کابل- هرات موقعیت دارد. اهداف این پروژه عبارت از ذخیره آب به حجم ۵۷۰ ملیون متر مکعب در ساحه بخش آباد می‌باشد. با تکمیل شدن این پروژه ۳۵۰۰۰ هکتار زمین زراعتی موجود و ۲۶۰۰۰ هکتار اراضی جدید تحت آبیاری قرار خواهد گرفت. قرار است با تکمیل این پروژه ۲۰ میگا وات برق نیز تولید گردد.







                                                                      بند کجکی
گاز طبیعی و نفت

نخستین عملیات حفاری جهت اکتشاف نفت و گاز در افغانستان در سال ۱۹۵۶ انجام شده‌است بطوری که در سال ۱۹۵۹ منجر به اکتشاف میدان نفتی انگوت  در  ولایت سرپل  گردید. در فاصله سالهای ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۶ پنجاه حلقه چاه اکتشافی دیگر نیز در این حوضه حفر گردید که باعث اکتشاف ۳ میدان گازی بزرگ میدان گازی یتیم تاق|یتیم تاق (۱۹۶۰)، میدان گازی خواجه گوگردک|خواجه گوگردک (۱۹۶۱) ومیدان گازی خواجه برهان (۱۹۶۴) شد.
گر چه چنین کشفیات صد فیصد دقیق نگردیده  اما  از سال ۱۹۶۶ تا ۱۹۸۱ دست کم دو میدان نفتی کوچک، یک میدان گازی بزرگ (جرقدوق) و دو میدان گازی دیگر کشف شده‌است که عمدتا در بخش شمال غربی کشور می‌باشد.
بالاثر تحقیقات که درین اواخر صورت گرفت حوضه شمال قسمتی از حوضه عظیم نفت و گاز آمودریا می‌باشد که از نظر میزان ذخیره در بین ۱۵۲ حوضه نفتی و گازی کشف شده جهان در رده پانزدهم قرار دارد. این حوضه ۴۰۰ هزار کیلومتر مربع وسعت دارد و در چهار کشور افغانستان ، ایران ، ترکمنستان  و  ازبکستان  گسترش دارد. بر اساس مطالعات انجام شده می‏توان مجموع ذخایر نفت و گاز شمال کشور را اعم از ذخایرکشف شده و کشف ناشده که قابل استحصال می‌باشند به صورت ذیل  تعیین نمود.
* مجموع ذخایر کشف شده نفت 1،569 ملیارد  بشکه
* مجموع ذخایر کشف شده گاز در حدود ۱۵٬۶۸۷ میلیارد فوت مکعب
* مجموع ذخایر قابل  گاز مایع  در حدود ۵۶۲ میلیارد بشکه
ولی   تحقیقاتی که توسط سازمان  ناسا انجام گرفت مشخص شد که  در افغانستان بیشتر از ۱۰۰ نقطه  نفت و گاز وجود دارد. تاکنون در افغانستان بیشترین تحقیقات انجام شده در پنج حوضه نفت خیز صورت گرفته که دوحوضه آن در شمال آمودریا، یک حوضه آن در  هلمند  ، یک حوضه در  هرات  و یک حوضه آن   کتواز ولایت پکتیکا  قرار دارد. استفاده از گاز طبیعی دورنمای بزرگ را دارا اند .این کشور  ذخایر قابل ملاحظه این ماده ای غنی طبیعی را دارا  اند. دو حوضه که  در آن مطالعات زیاد بعمل امده است عبارت از " حوزه افغان – تاجک " در شمال – شرق کشور و  " حوزه افغان – ترکمن" می باشد.
در حال حاضر در جمهوری اسلامی افغانستان 5 معدن نفت وجود دارند . در هرات ممکن از همه بر سر حوزه نفت و گازخیز تیرپل مطرح بحث باشد, که در قسمت غربی ولایت هرات موقعیت دارد. به گفته وزیر معادن و صنایع، معدن نفت و گاز حوزه "افغان – تاجک" که در ولایت قندوز قرار دارد، داری ذخایر نفتی در حدود 1.6 میلیارد بیرل نفت می باشند. همچنان در اینده نزدیک تحقیقات در باره معادن نفت در کتواز و ولایت پکتیا و همچنان در ولایت هلمند اغاز خواهند شد.
حوزه نفت و گاز خیز هلمند قسمت جنوب – غربی و جنوبی افغانستان را با مساحت مجموعی 131 هزار کیلومتر مربع ( 20 % خاک کشور) احتواء میکند. حوزه نفت و گاز خیز کنر در شرق کشور موقعیت دارد. به عقیده کارشناسان، ذخایر دورنمایی گاز طبیعی در قسمت شمال افغانستان به بیش از 1.569 ملیارد بشکه  میرسند. بتاریخ 28 دسامبر 2011 کشور چین قرارداد 25 ساله را غرض استخراج نفت وگاز امضا نمودند. که درین مدت افغانستان مبلغ 7 ملیارد دالر بدست خواهد آورد.






             
            زغال سنگ
پس از اینکه قاره هند  با اسیا تصادم می کند یک فشار قوی بالای نقاط مرکزی افغانستان وارد وجنگل های که در این مسیر قرار داشت همه با فشار خیلی زیاد  زیر خاک شده  به ذغال سنگ تبدیل می شود.به همین دلیل ذغال سنگ افغانستان بشکل  یک خط طولانی در   طول بیشتر از 700 کیلومتر در ارتفاعات بلند قرار گرفته  به کیفیت‌های مختلف تشکل یافته است . خوبترین ذغال سنگ با کفیت در معدن دره صوف وجود داردکه  دارای انرژی خیلی زیاد میباشد.  تا فعلاً ۱۱ معادن ذغال سنگ   مورد برسی قرار گرفته است .   این ماده انرژی زا از  سالیان  دراز است که مردم افغانستان ذغال سنگ را  غرض گرم نمودن منازل و کوره‌های آهنگران  مورد استفاده  قرارمیدهند . زغال سنگ بعد از چوب و زغال چوب سومین ماده مصرفی مردم افغانستان برای گرم کردن است. ذخایر اثبات شده زغال سنگ افغانستان حدود ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تن پیش بینی شده‌است.

معادن زغال سنگ افغانستان در نقاط زیر موقعیت دارد
زغال سنگ کوتل خاکی علاقه برف
زغال سنگ  آش پشته و سراسیا (ولایت بامیان) – 150 میلیون
زغال سنگ فرح کرد غوربند  و گاوپران سرخ پارسا
       زغال سنگ نهرین
زغال سنگ جدران
زغال سنگ گرمک علاقه چهل دختران دره صوف و شباشک  دارای ذخایر 74 میلیون تن ذغال
  زغال سنگ گوله یدری علاقه کشنده مابین دره صوف  و بلخاب
زغال سنگ سنجور علاقه کرخ هرات دارای ذخایر 15 میلیون تن ذعال که منجمله، 10 میلیون تن ان اهمیت صنعتی دارند
زغال سنگ انزری، شهیدان در حدود لاغرجوی کوه دره کوت
زغال سنگ قریه کندلان چقماق مداخیل ارزگان
زغال سنگ کرمان و سرجنگل علاقه دایزنگی،...
از جمله معادن زغال سنگ افغانستان که مورد استفاده و بهره‌ برداری   قرار داشت  عبارت بودند از: دره صوف، آش پشته، سبزک هرات، کرکر و دودکش پلخمری که فعلاً فقط کرکر و دود کش در صوف کرخ  مورد استفاده قرار دارند. زغال سنگ دره صوف  در ۲۰۰ کیلومتری شهر مزار شریف واقع است.مقدار استخراج این ماده در افغانستان دریک سال به 220 هزار تن میرسد. ذغال یک منبع ارزان در تولید انرژی برق حرارتی  نیز می باشد .طور مثال  80 فیصد برق کشور دنمارک از ذغال سنگ می باشد روزانه 60000 تن  ذغال  سنگ مصارف دارد. در حال حاضر میتوان سلسله کامل ستیشن های کوچک ومتوسط برق حرارتی را در نزدیک معادن ذغال در حوزه ذغال خیز شمال افغانستان که مساحت مجموعی ان از دریای فراه رود تا هرات 35 هزار کیلومتر مربع تشکیل میدهد. این ذخایره برای تقریباً 100 ستیشن کوچک برق حرارتی، با قدرت 1000 کیلوات  برق تولید نماید که هرستیشن  برای 20 – 25 سال کفایت میکند.
چوب
در افغانستان تقسیم بندی جنگلها را به سه شکل نموده‌اند
* ۱. جنگلهای صنعتی نباتات سوزنی برگ از قبیل ارچه، لنزو جلغوزه که ولایت‌های کنر، لغمان، نورستان، پکتیا و خوست که به مساحت یک میلیون متر مربع را در جنوب و جنوب شرق افغانستان پوشانده‌اند.
* ۲. جنگلهای میوه جلغوزه و پسته‌اند که جلغوزه در جنوب افغانستان و پسته ساحات شمال افغانستان رادرحدود ۹۰۰۰۰ هزارهکتار تخمین شده‌است که ۴۵۰۰۰ هزار ان در بادغیس طورطبیعی وجود دارند
* ۳. مواد سوخت. حدود دو میلیون هکتار زمین را در افغانستان جنگلها تشکیل می‌دهد که بیش از پنجاه درصد آن اکنون ازمیان رفته‌است. از چوب برای گرم کردن به دو شکل چوب و زغال چوب استفاده می‌شود. چوبهای مورد استفاده عبارتند از بلوط، ارچه و غیره‌اند. اکثر مردم افغانستان از زغال چوب بمنظورپخت وپز و در زمستان برای گرم نگه داشتن صندلی استفاده می‌نمایند. ۸۰ درصد مردم افغانستان در زمستان از صندلی استفاده می‌کنند.

انرژی خورشید
افغانستان کشوریست که در طول یک سال بیشتر از 10 ماه یا 300 روز هوای آفتابی داشته در طول یک سال آفتاب آن از 2500-3500 ساعت می درخشد.بدینصورت انرژی افتاب  یکی از انواع عمده انرژی قابل تجدید ارزان و غیر مضره  درین کشور محسوب میشود. انرژی آفتاب در حفظ محیط موثر بوده  میتوانند سهم قابل ملاحظه را در ساختار بیلانس انرژی در مناطق کشور اعاده نماید. بخش اعظم قسمت های  جنوبی، جنوب – غربی و غربی و بعضی مناطق شمال افغانستان  را بیابان ها  ودشتهای ریگی ولامزرع تشکیل داده است. ومعمولاً دارای بارندگی کم حرارت آفتابی بلند تا حدود 45 درجه سانتی گراد میباشد. اگر فقط یک فیصد مناطق جنوبی کشور هم، جای که بیابان  را در بر میگیرد، استفاده شوند، پس افغانستان همه ساله 1036.5 میلیون کیلوات ساعت انرژی برق بدست خواهد آورد. انرژی آفتابی به چندین شکل قابل استفاده میباشد .یکنوع آن در کشور اسپانیا است که بنام  ۲۰PS  مینامند نیرو پی اس 20 از  1255 آینه بدست می اید سطع هر آینه 120متر مربع وارتفاع آن  162 متر میباشد .  نور آینه ها  به یک نقطه تمرکز نموده در اثر بلند رفتن حرارت آب به بخار تبدیل شده وبخارات آب توربین تولید برق در جریان می اندازد و 20 میگا وات برق تولید مینماید. نوع دیگر آن بطری است که در افغانستان معمول است .در هرسال نوعیت ذخیروی بطرها بهتر میشود.  بطری های آفتابی با حساسیت دوجانبه ( تا 80 % ضریب فعالیت مثمراز موجود یک جانبه) طرح و و سیعاً استفاده میشوند. .در این اوآخر استفاده  از انرژی خورشیدی برای روشنایی لامپ‌ها و گرم کردن آب حمامهای منازل واستحصال برق  خیلی ها زیاد معمول شده است.در شهر کابل الی 30 فیصد منازل از برق خورشیدی استفاده می نمایند . دولت افغانستان برای بعضی قریه ها که آفتاب زیاد دارند  بواسطه آینه ها وبطری  برق را برای منازل رسانیده است . تا فعلاً برق آفتابی دربعضی نقاط  ولایت غور ، بامیان  شهر کابل  محمود عراقی بدخشان هلمند کندهار خوست نورستان پکتیا ارزگان  وردک  و تعداد از روستاهای  افغانستان  مروج گردیده وهیچ خطر جانبی مردم و محیط را تهدید ننموده است. امروز مردم افغانستان در هر موارد از انرژی آفتابی استفاده مینمایند.
انرژی باد
انرژی باد  انرژی قابل تجدید بوده که میتواند سهم قابل ملاحظه را در حفظ محیط و ساختار بیلانس انرژی یک کشور ایفاء نمایند. نخستین دستگاه تحقیقاتی انرژی بادی در منطقه هوتل سفید قریه شکیبان ولسوالی زنده جان  ولایت هرات نصب و مورد بهره برداری قرار گرفته است. افغانستان دارای هزاران تنگی، کوه و تپه‌اند که می‌توان از آن انرژی بادی استحصال گردد.
خاک افغانستان را از نقطه نظر جریان باد میتوان به 3 بخش تقسیم نمود:
 1. مناطق بادغیس، هرات و نیمروز، جای که سرعت بادتا به 27 متر در یک ثانیه میرسد. در این مناطق باید از دستگاه های قوی بادی از 100 کیلوات و بیشتر از ان استفاده شود.
2. مناطق داری جریانات متوسط باد – مناطق جنوب – شرقی و شرقی ( ولایات قندهار، زابل، قسماً روزگان، غزنی، پکتیا و پکتیکا)، جای که سرعت جریان بادتا به 9 متر فی ثانیه میرسد. در این مناطق استفاده از دستگاه های بادی با قدرت از 30 تا 100 کیلوات مناسب به نظر میرسند.
3. مناطق داری جریانات ضعیف باد در شمال – شرق ( ولایات بدخشان، تخار، بغلان و قسمت های جنوب – شرقی ولایت قندوز). در این مناطق سرعت باد تا به 6 متر فی ثانیه میرسد. در اینجا دستگاهای بادی با قدرت از 1 تا 30 کیلوات  بوده    درینصورت لازم است تا تاسیسات دولتی وشخصی هرکدام برای خود  دستگاه را نصب نمایند. تمامآ دستگاههای نامبرده تولید انرژی برق میتوانند به اصطلاح به سیستم بیوالنت و یا متوسل با همدیگرعمل کنند ,که در صورت فعال نبودن یکی دیگران بتوانند تآ مین ظرفیت وی را به عده بگییرند. درین آواخر در کشتزارهای شمال افغانستان از برق انرژی بادی غرض آبیاری مزارع خود استفاده مینمایند.
یورانیم
در نتیجه تحقیقات که هیات جیولوجی فرانسه درسال 1350در  افغانستان انجام داده بود، موجودیت عناصر رادیو اکتیف، خاصتاً ذخایر یورانیم را تثبیت نموده بودند. در خاک افغانستان سه ظواهر عناصر رادیو اکتیف (اورانیم و تورانیم)– در خانشین ولایت هلمند، ولایت پنجشیر و واخان ولایت بدخشان کشف شده اند. سیستم تشکلات سنگ‌های مگماتیک و خصوصیات مماثل معدن خان نشین با سایر نقاط جهان بیانگر آنست که در عین شرایط، کانی‌هایی چون بیرایت، فلورایت، نفلین و عناصر نادره چون نبیوم، تانتالیم و اورانیم U بوجود آمده‌است. در ساحه خانشین ولایت هلمند قرار تخمین جدید ناسا امریکا مقدار ۱،۴ میلیون تن متریک و ذخایر نیوبم با اضافه فاسفورس و یورانیم وتوریمREE به مقدار ۳،۵ میلیون تن متریک تخمین می‌گردد.  این ساحه خیلی دلچسپ بوده، تحقیقات بیشتر ضرورت دارد. طبق راپور که ناسا انتشار نمود ه است نیوبیوم پس از آهن ومس سومین ماده طبیعی وافر در افغانستان است که به  قیمت ستندرد  بین المللی دارای ارزش  81،2ملیارد دالر میباشد. تحقيقات ومطالعاتي  از جانب تيم فرانسوي(C.E.A)در رابطه به تثبيت ذخاير معادن يورانيوم درمناطق مختلف افغانستان صورت گرفته بود ، در نتیجه  چنين وانمود گردید: ذخاير عنصر يورانيوم در ولايت هاي (فارياب، هرات، فراه، هلمند، قندهار، کابل، ننگرهار، پنجشير، پروان، بغلان، باميان،غزني وپکتيا) وجود دارد همچنان تشعشات راديو اکتيف غيرعادي در دوناحيه وسيع يکي در کوتل لته بند درمحل بين سروبي وجـلال آباد وديگري منطقه آشپشته بامیان   به ملاحظه رسيده است. به طور خلاصه از فارياب درغرب، رستاق درشرق، سرخ پارسا در غوربند،مارشتان درپنجشير، غزني وگرديز که تحت مطالعات وتحقيقات زمین شناسان  فرانسوي قرار داشت،چنين ابزار نظر شده است که براي اکتشافات وتثبيت ذخاير بهتر يورانيوم درافغانستان ايجاب مي نمايد تا به طريقه جيوکميکلي متوسل شد . ( در زمان  حکومت سردار محمد داود خان در باره ساختن اولین ریاکتور ازمایشی هستوی در افغانستان در دومین پلان 5 ساله انکشاف اقتصادی کشور فیصله بعمل امده بود. به منظور اعمار این ریاکتور با اتحاد شوروی موافقت نامه خاصی عقد شده بود. مخارج اعمار ریاکتور و تربیه کادرهای افغان در اتحاد شوروی و همچنان در خود افغانستان را اداره بین المللی انرژی اتمی بر دوش گرفته بود. ریاکتور باید در سال 1965 شروع بکار میکرد وبا استفاده از منابع خام موجود در کشور پیشبینی شده بود. ولی به زودی بعد از استعفای صدراعظم سردار محمد داود خان این پروژه متوقف ساخته شد). تولید  انرژی اتمی  یک  تولید مضره بوده  دارای خطرات جانبی فوقلعاده میباشد. هر دستگاه جدید  که ساخته میشود مدرنتر بوده ولی خطرات تشعشع را کم ننوده است.جدیترین  ریاکتور کوچک  نوع 4S با قدرت 10میگاوات که از طرف کارپوریشن "توشیبا" جاپان ساخته شده دورنمای بسیار خوب دارد.
تفاوت مهم مثبت ستیشن های کوچک برق اتمی از منابع الترناتیف انرژی در اینست که بطری های هستوی میتوانند انرژی برق رامتواترا در ظرف 24 ساعت تولید کند. برعلاوه " توشیبا"، کمپنی امریکایی"
Hyperion Power Generation" و" NuScale Power" آغاز به تولید  ریاکتورهای کوچک را نموده اند. کمپنی " Hyperion" ریاکتورهای به قدرت در حدود 25 میگاوات با لوازم زیر زمینی پیشنهاد میکند. این مودل ها به شکل ستیشن های دیگر برق اتمی و در مطابقت کامل با مطالبات اداره بین المللی انرژی اتمی ساخته خواهند شد. چون افغانستان کشوریست که غنی از ذخایر انرژی  لازم است که از انرژی اتمی خویش فعلاً استفاده ننمایند. شرایط کنونی افغانستان بی امن  خطرات فوقلعاده را ببار خواهد آورد.
تورف
ماده دیگر کم آشنا وانرژی زا  تورف است.تورف ذغال سنگ  نارسیده وخام میباشد که داری شعله کم میباشد. از این ماده برای  تولید برق حرارتی استفاده صورت میگیرد. ذخایر این ماده در افغانستان  به 11 میلیون تن میرسند و در ولایات نیمروز،ناور  غزنی و بدخشان کشف شده اند احتملاً ازین نوع معادن بمقدار زیاد در افغانستان وجود داشته باشد.
انرژی حرارت داخلی زمین(جیو ترمال)
استفاده از انرژی داخل زمین امروز در ۳۵ کشور جهان بمنظور جلوگیری از   آلودگی  محیط، انرژی برق، گرم ساختن منازل، تربیه ماهی، تولید مواد غذائی و میوه جات، صنایع کوچک، صنعت یخ سازی، پروسس پشم وقالین، استحصال  عناصر حمام  علاج امراض جلدی درد استخوان و [مفاصل وغیره مورد استفاده قرار دارد. پژوهش غرض استفاده از انرژی گرما جوف زمین در افغانستان  در سال ۱۹۶۴ میلادی توسط زمین شناسان روسی و افغانی آغاز گردید. از اینکه افغانستان یک کشور کوهی است ودارای تکتونیکهای قدیم ونو می‌باشد. بودن چنین انرژی بقدر وافر درساحات  هندوکش  بخصوص هندوکش مرکزی و ساحات هرات  می‌باشد. یکی از علایم این نقاط برآمدن چشمه‌های آب گرم می‌باشد که مردم افغانستان غرض علاج استفاده می‌نمایند. این چشمه‌ها در اوبی هرات، آب گرم در  بلخ  ، دره کالو، شینه، استالف  ارزگان  پنجشیر   بدخشان غوربند  بامیان  ارغنداب  یافت می‌شود. این انرژی از حرارت مگما  داخل زمین، بالاثر مالش پلیتهای جامد شکستگی‌ها، تحت فشار گرفتن طبقه هایدروکاربنات  درشمال افغانستان میباشد، مرکبات  آب‌های گرم افغانستان بای کاربنات کلورایدی، کلورایدی، سلفاید، سودیمی و بمقدار کم یکتعداد عناصر چونGe,Be,B,Fe,Ag,Zn,Pb,Ba,Li,Rb, Sr ,Sc می‌باشد که علاوه بر انرژی می‌توان بماقصد دیگر استفاده نمود.
مرکز مطالعات افغانستان معاصر، که از مدت ها قبل مصروف مطالعه مسایل انکشاف انرژی کشور می باشد، به این نتیجه میرسد که همین امروز سرمایه گذاری در عرصه انرژی افغانستان مهم و ممکن می باشد. منابع بالقوه طبیعی در این کشور نه تنها به انکشاف صنعتی و زراعتی ان مساعدت کرده میتوانند، بلکه برای سرمایه گذاران و تولید کنندگان انرژی دارای دورنمای خوبی بوده میتوانند. وظیفه اساسی اینست، تا وزارت انرژی افغانستان به این امر توجه مبذول دارد که کشور کاملاً توان ان را دارد که خود را از نقطه نظر انرژی برق تامین کند و حتی انرا صادر نماید، نه اینکه خود را به انرژی همسایگان وابسته سازد


منابع

 * ارزش و مقدار نفت و گاز افغانستان توسط اداره سروی جیولوژی امریکا
[http://www.defense.gov/news/d2010614slides.pdf]
*( )ظرفیتهای انرژی افغانستان نوشته سمیع اله پویا  در وبگاه روشنائی
* از راپورهای وزارت معدن افغانستان ۱۳۸۵ [http://www.bgs.ac.uk/AfghanMinerals/]
* ''کرزی قطع درختان را از سوی نیروهای خارجی محکوم کرد'' در وبگاه طلوع‏نیوز [http://tolonews.com/fa/business/1688-karzai-urges-foreign-troops-to-stop-cutting-trees]
* ''معادن افغانستان''، چاپ پوهنتون کابل، سال ۱۳۷۰، فاکولته ساینس رشته جیولوژی
* ''نفت و گاز افغانستان'' در وبلاگ سانچارک   khasar.persianblog.ir/post
* از راپورهای ناسا و نوشته دوکتور میر محمد محفوظ ندائی، مورخ ۱۲٫۰۹.۲۰۱۰، کابل، افغان پرس در مورد راپور نهائی ناسا درمورد ذخایر هلمند.
* انرژی جيوترمال در افغانستان: دورنما و ظرفيت آن'' نوشته داودشاه صبا، از کنسول افغانستان در امریکا، محمدابراهيم نجف، اميرمحمد موسی زی استادان دیپارتمنت پولیتخنیک کابل، سلطان احمد تره کی، پوهنحی اقتصاد، پوهنتون هرات، فبروری 2004، ترجمه بزبان فارسی توسط محمد ابراهیم نجف نشر این اثرعلمی  به زبان انگلیسی و فارسی می باشد
جنگلات افغانستان در حال نابودی است نوشته وبگاه کابل پرس        http://kabulpress.org/my/spip.php?article10369
دولت افغانستان آبهای خودرا مهار مینماید در وبگاه آریانا نیو ز                                                             http://ariananews.af/latest-news-fa/
 یک پروژه برق آفتابی در شهر کابل افتتاح گردید. در وبگاه  دوچ ویله کشور آلمان   http://www.dw.de/dw/article/0,,6431694,00.html    
 پروژه سولر آفتابی در شهر چغچران به بهر برداری سپرده شد                                                                 http://www.jame-ghor.com/news_fof_days/all_news_1390/0175_09102011_news.htm
همکاری کشورهای آلمان وفرانسه در تعمیم وتوسعه پروژه های تولید برق  کوچک  در افغانستان
افزایش استفاده از انرژی بادی در افغانستان                                                  http://www.bamdad.af/dari/story/1242
معدن تورف در افغانستان  نوشته پوهنمل نوزادی در وبگاه افغان جرمن.                                                http://www.afghan-german.net/upload/Tahlilha_PDF/h_nawzadi_de_afgh_kanoona_Q3.pdf